Home Zagadjenje Sve o zagađenju vazduha - ukratko

Sve o zagađenju vazduha – ukratko

Sve o zagađenju vazduha – ukratko

Autor: Angelina Mitrović

Fotografija: Drago Tošić

 

Jedan od najuticajnijih faktora rizika po zdravlje ljudske populacije u Evropi i širom sveta je zagađenje vazduha [1]. Organizacija za ekonomsku saradnju i razvoj (eng. OECD) predviđa da će do 2050. godine na globalnom nivou zagađenje vazduha biti najveći uzročnik smrti koji potiče od ekoloških problema [2].

Pored toga, zagađenje vazduha klasifikovano je i kao vodeći ekološki uzrok za nastanak kancera [3]. Jedan od značajnijih segmenata realizacije ciljeva održivog razvoja jeste očuvanje i kontrola kvaliteta vazduha. Obaveza država potpisnica konvencija je podnošenje izveštaja o trenutnim i budućim emisijama određenih zagađujućih materija, definisanih kroz indikatore koji se odnose na vazduh i klimatske promene [4].

Ocenjivanje kvaliteta vazduha vrši se obavezno u pogledu koncentracija oksida sumpora, azota, ugljenika, kao i suspendovanih čestica (eng. particulate matter – PM10, PM2.5), olova, benzena, prizemnog ozona, arsena, kadmijuma isl. U državnim i lokalnim mernim stanicama se meri regionalni i prekogranični atmosferski prenos zagađujućih materija u vazduhu i aerosedimentima, alergeni polen, kvalitet vazduha u naseljima, industrijskim i
nenaseljenim područjima, u zaštićenim prirodnim dobrima, kao i u područjima pod uticajem određenih izvora zagađivanja, uključujući i pokretne izvore.

fotografija: Jelena Vuković

KO JE NADLEŽAN ZA PRAĆENJE KVALITETA VAZDUHA?

Praćenje kvaliteta vazduha u državnoj mreži, u okviru svojih nadležnosti vrši Agencija za zaštitu životne sredine. Prema njenom izveštaju iz januara meseca na Novom Beogradu je 25 dana bila prekoračena koncentracija PM10 čestica, kao i u Novom Sadu, Beočinu, u Valjevu čak – 29, Nišu – 28, Kosjeriću – 27, Smederevu – 24, Užicu – 17! Dok je u Boru primećeno prekoračenje koncentracije sumpor-dioksida u periodu od 7 dana, a u Zaječaru i Vranju ugljen-monoksida u periodu od 2 dana [5].

SUMPOR-DIOKSID – SO2

Najizraženija emisija oksida sumpora potiče iz termoelektrana koje električnu energiju dobijaju sagorevanjem uglja, zatim iz industrijskih postrojenja kao npr. rafinerija.

Sumpor-dioksid se može transportovati i do nekoliko stotina kilometara, stoga može izazvati zagađenje i na velikoj udaljenosti od samog izvora. U manjim koncentracijama izaziva iritaciju organa za disanje, dok u većim koncentracijama može dovesti i do
ozbiljnog zapaljenja sluzokože disajnih organa i pogoršavanju postojećih srčanih oboljenja.

London 1952 – 12000 mrtvih

U Londonu je 1952. godine od posledica sumpornog smoga za nekoliko dana umrlo preko 4000 ljudi, a naknadno preko 12 000. Sumporni smog je prevaziđen u razvijenim zemljama prelaskom na čistija goriva i kontrolom emisije.

Čestice PM10 i PM 2.5

PM10 su suspendovane čestice prečnika 10 μm, a PM2.5 fine suspendovane čestice prečnika 2,5 μm koje se mogu udisati. Koliko je to zapravo malo? Prosečna vlas kose ima
prečnik oko 70 μm, što znači da su PM10 čestice 7 puta, a PM2.5 30 puta manje. PM čestice u atmosferu dospevaju direktno iz izvora, kao što su gradilišta, neasfaltirani putevi, polja, dimnjaci ili požari. Mada se većina ovih čestica formira u atmosferi kao rezultat složenih hemijskih reakcija oksida sumpora i azota, koji predstavljaju zagađujuće supstance koje se emituju iz elektrana, industrije i saobraćaja [6]. PM čestice prodiru kroz disajni sistem u alveole, a mogu dospeti čak i u krvotok. One sprečavaju adekvatno udisanje, srce se stoga napreže da bi nadoknadilo smanjeni unos kiseonika i pri tom se iscrpljuje. Često mogu izazvati osećaj gušenja čak i napad astme. Ljudi koji boluju od kardiovaskularnih bolesti su ugroženiji iako vlada mišljenje da su ljudi koji boluju od resiratornih oboljenja pod većim rizikom [7].

DECA NAJUGROŽENIJA

U najugroženiju kategoriju spadaju deca, jer se, usled njihove male telesne mase, u njihovim organizmima javljaju veće koncentracije zagađujućih materija, a i zbog njihovog nižeg rasta bliži su auspusima vozila, pa su samim tim direktno izloženi izduvnim gasovima.

REŠENJA

Kontrola i očuvanje kvaliteta vazduha jedan je od najznačajnijih segmenata plana održivog razvoja u budućnosti. Učešće Republike Srbije u međunarodnim dogovorima kao i izvršavanje obaveza u skladu sa međunarodnim ugovorima veoma je važno. Moraju se poštovati granične vrednosti emisije – maksimalno dozvoljene koncentracije zagađujućih materija u otpadnim gasovima iz stacionarnih i pokretnih izvora. Da bi se sprečila kontaminacija vazduha na državnom nivou potrebno je pridržavati se nacionalnog zakonodavstva, izbegavati, sprečavati i smanjivati zagađenja koja utiču na oštećenje ozonskog omotača i klimatske promene, kontinualno vrštiti monitoring zagađujućih materija, sarađivati sa evropskim centrom za emisiju zagađujućih materija, koristiti ekološki opravdane izvore energije, tj. obnovljive izvore, kontrolisati izduvne gasove vozila, vršiti optimalan izbor tehnologija – čistijih tehnologija, štedeti električnu  energiju, ugrađivati elektrofiltere, obaveštavati populaciju o pikovima aerozagađenja, kao i vršiti uticaj na svest građana i njihovu edukaciju o problemima koje može dovesti zagađenje vazduha i životne sredine uopšte.

Izvori:
1. EU Commission 2013, http://ec.europa.eu/environment/air/index_en.htm
2. OECD Environmental Outlook to 2050. The consequences of inaction,
www.oecd.org/environment/outlookto2050
3. International Agency for Research on Cancer (WHO): Outdoor air pollution a leading
environmental cause of cancer deaths, https://www.iarc.fr/news-events/iarc-outdoor-airpollution-a-leading-environmental-cause-of-cancer-deaths/
4. L. J. Stamenković Predviđanje emisije gasovitih zagađujućih materija na nacionalnom
nivou primenom modela zasnovanih na veštačkim neuronskim mrežama , Tehnološko-metalurški fakultet, Beograd, 2016.
5. http://www.sepa.gov.rs/download/akcidenti/vazduh/Januar_2020.pdf
6. https://www.epa.gov/pm-pollution/particulate-matter-pm-basics
7. https://preciscivacvazduha.rs/blog/posts/pm-zagadjujuce-cestice.php
8. Zakon o zaštiti vazduha, Službeni glasnik RS, br. 36/2009 i 10/2013

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here

Must Read

#zagadjenje: Deponija u Vinči – Dok se svađamo kako ćemo da zidamo novu kuću, stara nam pade na glavu

Vinča ponovo gori, i to je sada postalo već standardni dogadjaj. To zataškavanje i pravdanje da je to “posledica prirodnih procesa sleganja zemljišta, koji...

Društvene mreže naterale inspekciju da kazni zagađivača!

Juče su na FB stranici Eko straža objavili fotografije zagađenja vazduha u Kovačici, jer su u ciglani paljene gume i mi smo to objavili...

#zagadjenje: Ciglana u Kovačici spaljuje gume

Danas je na stranica Eko straža podeljen post gde se vidi da u Kovačici bahati likovi u ciglani spaljuju stare gume. Ne morate da...

Acko je pobedio #covid-19

Ovaj post je objavio moj drug Darko jer ga je Acko zamolio, ja sam preuzeo zato što su ovi lekari i sestre zaslužili naš...

Zoran Mirčetić: Fotografija u vreme COVID-19

Zoran Mirčetić je jedan od sjajnih fotografa koje poznajem, manje je poznato da je njegov glavni biznis na stock servisu iStockphoto.com i ostalim stock servisima. Zorane...